آیا منطقه به سمت آرامش حرکت میکند یا این توقف درگیریها، تنها یک تنفس کوتاه است؟ امیرعلی ابوالفتح، کارشناس مسائل آمریکا در گفتوگو با فرارو به واکاوی این بنبست دیپلماتیک پرداخته است.
توافق نهایی بین ایران و آمریکا بسیار بعید است
امیرعلی ابوالفتح با اشاره به آن چه طی روزهای پس از آغاز آتش بس رخ داده به فرارو گفت: «گرچه امیدوارم اتفاقات مثبتی رخ دهد اما چندان خوشبین نیستم. توافق نهایی فقط از طریق یک معجزه قابل تحقق است. اما دستیابی به تفاهم اولیه که نهایتا در حد ۲ الی ۳ صفحه است، نیز بسیار سخت خواهد بود. بین آن چه آمریکاییها از ایران میخواهند و آن چه ایران حاضر است انجام دهد، فاصلهای بسیار زیاد وجود دارد. بر اساس صحبتهای دونالد ترامپ، اگر ما حرفهای وی را مبنای قضاوت قرار دهیم، او از ایران توقع تسلیم بیقید و شرط را دارد. یعنی ایران هر آن چه که آمریکا بخواهد انجام دهد و ما به ازای آن هیچ چیزی دریافت نکند.»
وی افزود: «نمیدانم پشت میز مذاکرات و در پیامهای میانجیگری که پشت درهای بسته انجام میشود نیز همین منطق حاکم است یا خیر. اگر همین حرفهایی که ترامپ در فضای عمومی مطرح میکند، در اتاقهای دربسته نیز مطرح است، اساسا باید همه چیز را فراموش کرد. اما اگر مذاکرهکنندگان آمریکایی انعطاف نشان میدهند یا امکان مانور برای آنان وجود دارد، میتوان گفت شاید شانسی برای تفاهم اولیه باشد. اما این موضوع باز هم بسیار دشوار به نظر میرسد. توافق نهایی از دید من بسیار بعید است. معجزهای لازم داریم که ایران و آمریکا با هم وارد مرحله صلح و آشتی کامل شوند و رابطه ما و آمریکا درست مثل رابطه آمریکا با بسیاری از کشورهای منطقه شود.»
اسرائیل زیر میز توافق آمریکا و ایران میزند
این کارشناس ارشد مسائل آمریکا در خصوص تشدید تنشها بین حزب الله لبنان و اسرائیل و اثرات این درگیری بر توافق ایران و آمریکا گفت: «اگر دعوا فقط بین ایران و آمریکا بود، کار بسیار سادهتر میشد، اکنون یک بازیگر سوم نیز وجود دارد که اسرائیل است. اسرائیل هم با جمهوری اسلامی مشکل دارد و هم با حزب الله لبنان. ایران سرنوشت توافق را به سرنوشت حزب الله و آمریکا سرنوشت توافق را به سرنوشت اسرائیل گره زدهاند. بنابراین شرایط بسیار پیچیدهتر از هر دوره مذاکراتی پیشین است. درست است که دیدگاهها یا منافع اسرائیل و آمریکا گاهی با یکدیگر مطابق ندارد و اهدافی که مدنظر آمریکا است با اهدافی که مدنظر اسرائیل است، مغایرت دارد یا هماهنگ نیست، اما اسرائیل بازیگری است که میتواند با سرعت هر نوع توافقی را به هم بزند چرا که از قدرت و نفوذ بسیار زیادی داخل آمریکا برخوردار است. اسرائیل تا کنون چندین بار زیر میز توافق ایران و آمریکا زده است.»
وی افزود: «نمیتوان با اطمینان در این خصوص صحبت کرد که آیا اسرائیل حاضر است دست از لبنان بردارد یا خیر. مسئله حزب الله به مسئله امنیت وجودی اسرائیل گره خورده است. بعید است ترامپ بتواند اسرائیل را قانع کند که به خاطر دستیابی به توافق با ایران، بخواهد لبنان را نادیده بگیرد. اسرائیل مستقیما با ایران نیز مشکل دارد. آمریکاییها به دنبال یک توافق خوب با ایران هستند در حالی که اسرائیلیها اصلا میخواهند جمهوری اسلامی وجود نداشته باشد. حتی اگر از نگاه آمریکا، بهترین نوع توافق با ایران انجام شود، باز هم، تهدیدی خواهد بود برای ماهیت وجودی اسرائیل. آمریکاییها میگویند ایران اگر راضی به همراهی با خواستههای ما باشد مشکل حل میشود اما این نگرش اسرائیل نیست. به همین دلیل هم هست که تنها توافق بین ایران و آمریکا بیشتر از دو سال عمر نکرد.»
شروط آمریکا فریاد میزند توافق نمیخواهد
این تحلیلگر حوزه سیاست خارجی با اشاره به اهمیت مسائل هستهای و اختلاف نظر طرفین در این باره گفت: «منطق ترامپ این است که آمریکا باید با ایران، یک بار برای همیشه، تمامی موضوعات را حل و فصل کند. یعنی همزمان همه مشکلات حل شود. منطق مذاکراتی دولت دموکرات اوباما این بود که ایالات متحده باید تهدیدها را فهرستبندی کند و از خطرناکترین تهدید شروع کرده و مرحله به مرحله پیش برود. همانطور که برجام هستهای، برجام موشکی، برجام منطقهای و… را در دستور کار داشت. جمهوریخواهان میگویند نمیشود که یک موضوع را حل کرد و سپس منتظر سایر موضوعات باقی ماند. منطق جمهوریخواهان فضای گفتگوها را سنگین و پیچیدهتر کرده است. تا پیش از جنگ اخیر، هم امید زیادی به توافق نبود. اکنون مسئله تنگه هرمز هم اضافه شده است. محاصره دریایی نیز کار را بسیار دشوار کرده است.»
وی درخصوص هدف آمریکاییها از مذاکره گفت: «من معتقدم آمریکاییها مذاکره میکنند برای به توافق نرسیدن. یعنی آمریکا، شروطی را مطرح میکند که گویی فریاد میزند من نمیخواهم با جمهوری اسلامی به توافق برسم چرا که شروطشان غیرقابل اجرا است. این همه گره از جمله مسائل موشکی، هستهای، پهپادی، منطقهای، تحریمها و امثالهم وجود دارد اما ترامپ در همین وضعیت صحبت از پیمان ابراهیم هم میکند. چطور ترامپ تصور میکند ایران حاضر است زیر بار پیمان ابراهیم برود؟ پیش از پیروزی انقلاب هم حکومت پهلوی، اسرائیل را به صورت «دفاکتو» به رسمیت شناخت. اکنون حتی قطر نیز اسرائیل را به رسمیت نمیشناسد. چه انتظاری از جمهوری اسلامی ایران وجود دارد؟ به همین دلیل است که تصور میکنم شروط ترامپ برای توافق نکردن است. اگر بنا بر توافق بود، شروط منطقیتری مطرح میشد تا راه توافق باز شود. ترامپ هر روز روزنه ضعیف برای توافق را تنگتر و تنگتر میکند. هر چه امید ایجاد میشود که شاید اندک توافقی حاصل شود، آمریکا باز هم طاقچه بالا میگذارد و شروطی غیرممکن را مطرح میکند که اصلا امکان تحقق ندارد. با ادامه این روند، امکان توافق به صفر میرسد.»
جنگی که به اهداف خود نمیرسد تکرار میشود
ابوالفتح درباره احتمالات شروع حمله نظامی گفت: «جنگی که به اهداف خود نرسد قطعا دوباره تکرار میشود. همانطور که وقتی جنگ جهانی اول به اهداف خود نرسید، جنگ جهانی دوم آغاز شد. جنگ اول عراق نیز، پس از به نتیجه نرسیدن به جنگ دوم عراق منتهی شد. در ایران نیز دیدیم پس از آن که اسرائیل و امریکا در جنگ ۱۲ روزه به اهداف خود نرسیدند، جنگ ۴۰ روزه را آغاز کردند. اکنون نیز اصلا دور از ذهن نیست که با توجه به بینتیجه بودن جنگ ۴۰ روزه، جنگی جدید آغاز شود. ضمن این که، حتی همین حالا هم در جنگ قرار داریم. ما در مرحله آتشبس قرار نداریم، بلکه در وضعیت ترک تخاصم هستیم. درواقع جنگ اقتصادی به شدت علیه ما در جریان است. محاصره دریایی نیز ادامه دارد و زد و خوردهای گاه و بیگاه نیز داریم. بنابراین آتش بس معنایی ندارد. درست است که شدت درگیری به اندازه جنگ اخیر نیست اما درست از فردای اعلام آتش بس، درگیریها ادامه داشت.»
