آوای سیرت – قلعه رودخان، یکی از مهمترین جاذبههای تاریخی و طبیعی گیلان، در سالهای اخیر علاوه بر ثبت نام خود در فهرست مقاصد اصلی گردشگری، شاهد مجموعهای از اقدامات عمرانی، خدماتی و زیستمحیطی بوده است.برای آگاهی از جزئیات این اقدامات، با سلمان موحدخواه مدیر شرکت پیشتازان سازندگی گیلان و مسئول مدیریت مجموعه گردشگری قلعه رودخان گفتوگو کردهایم.
آقای موحدخواه، در ابتدا بفرمایید مدیریت مجموعه گردشگری قلعه رودخان چه رویکردی را دنبال میکند؟
مدیریت این مجموعه برای ما فقط بهمعنای اداره یک فضای گردشگری نیست؛ بلکه مسئولیتی چند وجهی است که همزمان با حفاظت از جنگل، صیانت از بافت تاریخی، تأمین رفاه گردشگران و توجه به محیطزیست همراه است.
قلعه رودخان در دل جنگلهای هیرکانی قرار دارد و هر اقدامی در اینجا باید با نهایت دقت و با در نظر گرفتن حساسیتهای طبیعی و تاریخی منطقه انجام شود. نگاه ما این بوده که توسعه، در کنار حفظ اصالت منطقه اتفاق بیفتد.
یکی از موضوعاتی که اخیراً با چالشها و گلههای مدیریتی همراه شده، فعالیت زیپلاین در مجموعه است. در این باره چه پاسخی برای کسانی دارید که معتقدند این فعالیت به طبیعت منطقه آسیب میزند؟
در مورد زیپلاین، لازم است ابتدا بین «گمانهزنیهای غیرمستند» و «واقعیتهای عملی» تفکیک قائل شویم. ما معتقدیم در فضای مدیریت، بهجای تمرکز بر گلههای لفظی، باید به اعداد و ارقام و شفافیتهای موجود توجه کرد. اول اینکه، فرآیند درآمدی این بخش کاملاً شفاف است؛ درآمد حاصل از مجموعه هیجانی زیپلاین برای رفاه حال مردم و ارائه خدمات بهتر به گردشگران به جهت تجهیز و تامین نیازهای روز مره پایگاه هلالاحمر می باشد و به محض به بهره برداری رسیدن و تایید استانداردهای آن شاهد این موضوع خواهیم بود. بنابراین، این فعالیت برای مجموعه هیچ منفعت شخصی یا درآمدزایی مستقیم ندارد. افزون بر این، ما مطابق ضوابط، بهره مالکانه دولتی را پرداخت میکنیم. در حال حاضر، ۷ تا ۸ نیروی تحصیلکرده، با حداقل مدرک کارشناسی، بهصورت گردشی در این بخش فعالیت دارند و میزان فعالیت آنان نیز تابع شرایط فصلی و جوی است. در واقع، ما با این رویکرد، یک چرخه خیرخواهانه ایجاد کردهایم که در آن، فعالیت گردشگری در خدمت حمایت مستقیم از فعالیتهای امدادی و بشردوستانه قرار میگیرد. ما معتقدیم اگر قرار باشد هر فعالیت جدیدی که با رعایت استانداردهای زیستمحیطی و ایجاد اشتغال همراه است، صرفاً با «گله و شکایت» متوقف شود، توسعه در کشور متوقف خواهد شد. هدف ما این است که به جای بحثهای فرعی، بر روی رویکردی تمرکز کنیم که در آن، شفافیت مالی و سودآوری برای بخشهای امدادی و خدماتی، بر انتقادات شخصی یا بیمورد برتری داشته باشد.
از اقدامات عمرانی انجامشده در مسیر قلعه بگویید. چه کارهایی در این حوزه انجام شده است؟ 
یکی از مهمترین کارهایی که در این سالها انجام شده، کمک به مرمت و بهسازی مسیر تاریخی قلعه بوده است. این مسیر به دلیل حجم بالای مراجعه گردشگران، فرسودگی طبیعی و شرایط خاص منطقه، نیاز به رسیدگی جدی داشت. تاکنون حدود ۲۰ درصد از مسیر تاریخی قلعه توسط ما و میراث انجام شده و چیزی در حدود ۵۴۰۰ متر مربع در دستور کار قرار دارد. هدف ما این بوده که هم تردد گردشگران آسانتر و ایمن شود و هم از تخریب بیشتر بخشهای آسیبپذیر جلوگیری شود.
یعنی مرمت مسیر فقط یک کار عمرانی نیست؟
دقیقاً. مرمت در اینجا فقط ساختوساز نیست؛ بلکه بخشی از حفاظت از هویت تاریخی قلعه به شمار میرود. ما باید طوری عمل کنیم که هم اصالت مجموعه حفظ شود و هم بازدیدکنندگان بتوانند با امنیت و آرامش از آن استفاده کنند. این توازن، مهمترین اصل در مدیریت قلعه رودخان است.
درباره خدمات رفاهی و زیرساختهای گردشگری چه اقداماتی انجام شده است؟
در یک مجموعه پرتردد مثل قلعه رودخان، فقط زیبایی طبیعی و تاریخی کافی نیست؛ باید امکانات مناسب هم فراهم شود. به همین دلیل، در حوزههایی مانند پارکینگ، سرویسهای بهداشتی، تابلوهای راهنما، جمعآوری زباله و بهداشت محیط اقدامات متعددی انجام شده است. هدف این بوده که حضور گردشگران هم برای خودشان راحتتر باشد و هم کمترین آسیب را به محیط وارد کند.
موضوع مدیریت پسماند و نظافت محیط در این منطقه چقدر اهمیت دارد؟
خیلی زیاد. چون با یک فضای جنگلی و تاریخی روبهرو هستیم و اگر نظافت و مدیریت پسماند بهدرستی انجام نشود، هم به طبیعت آسیب
میرسد و هم از کیفیت تجربه گردشگر کاسته میشود. به همین دلیل، برنامههای منظم برای جمعآوری زباله، نظافت مسیرها و جلوگیری از آلودگی محیطی در مجموعه اجرا میشود. این موضوع یکی از اولویتهای دائمی ماست.
در حوزه حفظ محیطزیست و درختکاری چه اقداماتی انجام دادهاید؟
ما خودمان را متعهد میدانیم که در برابر طبیعت این منطقه مسئول باشیم. تعهد رسمی ما کاشت سالانه ۵۰۰ اصله نهال بود، اما با برنامهریزی و پیگیری بیشتر، توانستهایم این عدد را به بیش از ۶۰۰ اصله نهال جنگلی در سال برسانیم. این اقدام فقط یک حرکت نمادین نیست؛ بلکه تلاشی است برای تقویت پوشش گیاهی و جبران بخشی از فشارهایی که گردشگری میتواند به محیط وارد کند.
آیا در این زمینه فقط نهالکاری انجام میشود یا اقدامات دیگری هم هست؟
نه، موضوع فقط نهالکاری نیست. ما در کنار آن، روی پایش محیطزیست، کنترل وضعیت آب، ضدعفونی، نظافت عمومی و نصب تابلوهای راهنما هم کار کردهایم. در یک مجموعه گردشگری، مدیریت محیط باید بهصورت مستمر انجام شود، نه مقطعی. برای همین، سعی کردهایم همه بخشها تحت نظارت روزانه و منظم باشند.
یکی دیگر از بخشهای مجموعه، «تصنیفخانه» است. درباره این بخش توضیح میدهید؟
بله، تصنیفخانه در سال ۱۴۰۲ افتتاح شد و تمامی هزینههای مربوط به نگهداری، عملیات و توسعهی آن از منابع مجموعه تأمین میگردد. هدف اصلی از راهاندازی آن، ارتقای سطح خدمات و جذابیتهای گردشگری مجموعه بوده است تا بتوانیم تجربهای کاملتر و بهیادماندنیتر برای بازدیدکنندگان فراهم کنیم. اعتقاد ما بر این است که با ایجاد چنین فضاهایی، میتوانیم زمان ماندگاری گردشگران را افزایش داده و به پویایی و پایداری بلندمدت مجموعه کمک کنیم
چرا تنوع خدمات گردشگری برای شما مهم است؟
چون گردشگر فقط برای دیدن یک اثر تاریخی نمیآید؛ او نیاز دارد تجربهای کامل داشته باشد. اگر خدمات متنوع، فضای فرهنگی، رفاهی و جذابیتهای مکمل وجود داشته باشد، هم زمان ماندگاری گردشگر بیشتر میشود و هم مجموعه میتواند پویاتر و پایدارتر عمل کند. برای همین، ما سعی کردهایم قلعه رودخان فقط یک مقصد بازدید نباشد، بلکه یک مجموعه زنده و پویا باشد.
در حال حاضر چند نفر در مجموعه بهصورت مستقیم مشغول به کار هستند؟
در بخشهایی مانند زیپلاین و فعالیتهای وابسته، حدود ۷ تا ۸ نفر بهصورت نوبتی مشغول به کار هستند.
و در بخش های بازار مثل رستوران ، صنایع دستی ، خوراک محلی ، محصولات محلی ، عکاسخانه ها ، کافه ها و… بیش از ۴۰۰ خانواده مشغولند. این موضوع در کنار جنبههای گردشگری، از نظر اجتماعی هم مهم است.
درباره برنامههای آینده مجموعه چه هدفگذاریهایی دارید؟
هدف نهایی ما این است که قلعه رودخان به یک مقصد گردشگری پایدار تبدیل شود. در همین راستا، برنامههایی مانند احداث مرکز بازدیدکنندگان، ایجاد موزه طبیعی، ساخت سالن همایش و اجرای تور هیرکانی در دستور کار قرار دارد. این طرحها میتوانند مجموعه را از یک مقصد صرفاً تفریحی به یک فضای فرهنگی، آموزشی و گردشگری چندبعدی تبدیل کنند.
منظور شما از «تور هیرکانی» چیست؟
منظور ما برنامههایی است که گردشگران را علاوه بر بازدید از قلعه، با ارزشهای جنگلهای هیرکانی، تنوع زیستی، اهمیت حفاظت از طبیعت و فرهنگ منطقه آشنا کند. ما میخواهیم گردشگر وقتی از اینجا بازمیگردد، فقط خاطرهی بازدید نداشته باشد، بلکه شناخت بیشتری نسبت به این میراث طبیعی هم پیدا کرده
باشد.
اگر بخواهید در یک جمله فلسفه مدیریت این مجموعه را بیان کنید، چه میگویید؟
فلسفه ما این است که توسعه گردشگری باید در کنار حفظ طبیعت و میراث تاریخی باشد، نه در برابر آن. اگر این اصل رعایت شود، هم مردم بهرهمند میشوند، هم منطقه حفظ میشود و هم گردشگری به شکل پایدار ادامه پیدا میکند.
به نظر نگارنده این مطلب؛ قلعه رودخان امروز تنها یک جاذبه تاریخی نیست، بلکه به گفتهی مدیر آن، میتواند الگویی برای گردشگری مسئولانه، حفاظت از طبیعت و توسعه پایدار باشد؛ الگویی که بر پایهی مرمت، نظافت، خدماترسانی، درختکاری و نگاه بلندمدت به آینده شکل گرفته است.
