گروه تخصصی تئاتر روژا با نمایش «بنبست آشتیکنان» به کارگردانی رضا فتوتخواه، از اول شهریورماه در تئاتر شهر رشت روی صحنه میرود؛ نمایشی که در مرز میان کمدی، تلخی و خشونت، سراغ خانوادهای میرود که تلاش میکنند با یکدیگر آشتی کنند، اما خودِ آشتی نیز به بنبست میرسد.
به گزارش پایگاه خبری آوای سیرت گروه تخصصی تئاتر روژا در تازهترین اجرای خود، «بنبست آشتیکنان» را به صحنه میآورد؛ نمایشی که در ظاهر یک کمدی خانوادگی است، اما در لایههای زیرین خود به مسائلی جدی همچون خشونت، ترس، پنهانکاری، ناتوانی در گفتوگو، نیاز به تأیید شدن و تلاش برای حفظ ظاهر خانواده میپردازد.
رضا فتوتخواه، کارگردان این اثر، جهان نمایش را بر پایه موقعیتی بنا کرده که در آن خنده و تلخی همزمان شکل میگیرند. رویکردی که به گفته او قرار است مخاطب ابتدا بخندد و سپس در لحظهای کوتاه، نسبت به چیزی که به آن خندیده است، دچار تردید و مکث شود.
فتوتخواه درباره نگاه خود به نمایش معتقد است کمدی سیاه از جایی آغاز میشود که مخاطب به یک موقعیت میخندد، اما چند لحظه بعد درمییابد پشت آن خنده، یک مسئله جدی انسانی قرار دارد. به همین دلیل «بنبست آشتیکنان» تلاش میکند به جای ارائه یک کمدی صرف، مخاطب را در مرزی میان خنده و ناراحتی نگه دارد.
خانوادهای که قرار است آشتی کند
در مرکز این نمایش، یک خانواده قرار دارد؛ خانوادهای که ظاهراً دور هم جمع شدهاند تا اختلافاتشان را حل کنند، اما هرچه داستان پیش میرود، آشکارتر میشود که خودِ خانواده به بخشی از مشکل تبدیل شده است.
شخصیتهای نمایش از خانواده، آشتی، غیرت و آبرو حرف میزنند، اما در عمل با ناتوانی در برقراری ارتباط سالم و گفتوگوی واقعی مواجهاند. همین تضاد، زمینه شکلگیری موقعیتهای کمیک و در عین حال تلخ نمایش را فراهم میکند.
عنوان «بنبست آشتیکنان» نیز مستقیماً از همین تناقض میآید؛ جایی که قرار است اختلافها در آن حل شود، اما تلاش برای آشتی کردن خود به یک بنبست تبدیل میشود.
از نگاه کارگردان، «بنبست» تنها یک مکان نیست، بلکه یک وضعیت انسانی است؛ وضعیتی که در آن آدمها بارها فرصت انتخاب دیگری دارند، اما یا توانایی تغییر شرایط را ندارند یا جرئت خارج شدن از چرخهای را که در آن گرفتار شدهاند، پیدا نمیکنند.
خندهای که از دل موقعیت میآید
یکی از چالشهای اصلی نمایش، فاصله گرفتن از هجو و تمسخر شخصیتهاست. شخصیتهای «بنبست آشتیکنان» گاه افراطی، عجیب و حتی مضحک به نظر میرسند، اما قرار نیست خودِ آنها سوژه خنده باشند.
در این اجرا، بازیگران شخصیتهای خود را حتی در مضحکترین لحظات کاملاً جدی دنبال میکنند تا خنده از دل موقعیت شکل بگیرد، نه از تمسخر آدمها.
همین نگاه باعث میشود مخاطب در کنار خندیدن، امکان همدلی با شخصیتها و درک شرایط آنها را نیز داشته باشد.
وقتی تلخی و شوخی همزمان روی صحنه میآیند
در جهان نمایشی «بنبست آشتیکنان»، خشونت و شوخی در دو فضای جدا از هم قرار ندارند. این دو در کنار یکدیگر حرکت میکنند؛ درست مانند زندگی واقعی که اتفاقات تلخ همیشه در فضایی کاملاً جدی رخ نمیدهند.
آدمها گاهی در بحرانیترین شرایط شوخی میکنند، میخندند یا رفتارهایی عجیب از خود نشان میدهند. نمایش نیز تلاش کرده همین تضاد را به بخشی از زبان اجرایی خود تبدیل کند؛ به شکلی که تلخی، خشونت و موقعیتهای کمیک، همگی متعلق به یک جهان واحد باشند.
تئاتری که به جای پاسخ، سؤال میسازد
«بنبست آشتیکنان» قرار نیست یک پیام مستقیم و قطعی به مخاطب ارائه کند. رویکرد کارگردان بر این اساس است که نمایش به جای پاسخ دادن، سؤال ایجاد کند.
چرا این آدمها به این نقطه رسیدهاند؟
چرا نمیتوانند از چرخهای که در آن گرفتار شدهاند خارج شوند؟
و آیا بخشی از این رفتارها برای مخاطب آشنا نیست؟
اگرچه خانواده نمایش در ابعاد و رفتارهای خود اغراقشده است، اما مسائلی که با آن درگیر است، چندان دور از تجربه اجتماعی انسان امروز نیست؛ ترس، خشونت، پنهانکاری، نیاز به تأیید، ناتوانی در گفتوگو و تلاش برای حفظ ظاهر یک خانواده، مسائلی هستند که میتوانند برای بسیاری از تماشاگران آشنا باشند.
فتوتخواه میخواهد تماشاگر «بنبست آشتیکنان» را با یک حس دوگانه ترک کند؛ ابتدا با خنده و سپس با مکث.
به اعتقاد او، اگر مخاطب فقط خندیده باشد، بخشی از نمایش را دیده است و اگر فقط ناراحت شده باشد نیز همینطور. نمایش زمانی به هدف خود نزدیک میشود که تماشاگر پس از پایان اجرا با این پرسش روبهرو شود که در بعضی لحظات واقعاً باید میخندیده یا ناراحت میشده است.
شاید همین نقطه، همان مرزی باشد که «بنبست آشتیکنان» در پی کشف آن است؛ مرز میان کمدی و کمدی سیاه، میان خنده و حقیقت.
«بنبست آشتیکنان» به کارگردانی رضا فتوتخواه و با اجرای گروه تخصصی تئاتر روژا، از اول شهریورماه به مدت محدود در تئاتر شهر رشت روی صحنه خواهد رفت.
نمایشی درباره آدمهایی که میخواهند با هم آشتی کنند؛
اما هنوز بلد نیستند با خودشان کنار بیایند.
